مبانی مهندسی ذهن در تئوری پردازش اطلاعات روانشناسی

فهرست مطالب مقاله مبانی مهندسی ذهن:

  1. مبانی مهندسی ذهن را از کجا شروع کنیم؟
  2. مهندسی ذهن به کدام مکتب روانشناسی نزدیک‌تر است؟
  3. زمینه‌های ظهور نظریه پردازش اطلاعات
  4. بررسی ساختارسیستم پردازش اطلاعات در مبانی مهندسی ذهن
  5. لزوم بررسی پردازش اطلاعات در دوره هاي مختلف رشد در مبانی مهندسی ذهن

مبانی مهندسی ذهن را از کجا شروع کنیم؟

در معرفی مبانی مهندسی ذهن می‌بایست به روند توسعه مکاتب روانشناسی اشاره کنیم. پس از سلطه مکاتب روانکاوی و رفتارگرایی بر روانشناسی، توجه روانشناسان بر تأثیر باورها و نحوه تفکر به پیدایش مکتب « روانشناسی شناختی » انجامید. در این رویکرد مشکلات روانی مردم ناشی از نحوه تفکر غلط و استنباط و برداشت ناصحیح (ادراک تحریف شده) شناخته شد و راه رهایی از مشکلات روحی و ذهنی هم در بهبود تفکر و تغییر روش فهم و درک مسائل اعلام گردید. امروزه تاثیر متقابل رفتار بر تفکر و عواطف و تاثیر تفکر بر رفتار و عواطف امری پذیرفته شده است.

هر نوع مسئله روحی و روانی مانند افسردگی، از دست دادن انگیزه، بی‌میلی به تلاش بیشتر، سرخوردگی و مشکلات مانند آن به علت پردازش غلط اطلاعات و فرایند استدلال معیوب در ذهن به وجود می‌آیند. در این حالت الگوهای مخرب ذهنی فعال می‌شوند و به دلیل منطق غلط فکری ادامه می‌یابند. روش فکر کردن بر رفتار و احساسات و در نتیجه بر تمام جنبه‌های زندگی تأثیر می‌گذارند. تفکر در اینجا به معنای فرایندهای ذهنی شناخته می‌شود و چیزی بیش از مثبت‌اندیشی و یا منفی‌بافی است. چرا که مثبت‌اندیشی (امیدواری) و منفی‌بافی (عیب‌یابی) به دنبال روش‌های تفکر مشخصی به وجود می‌آیند. و البته هر کدام در جای خود می‌توانند به حل مسائل مشخصی کمک کنند.

مشکلات ذهنی از کجا می‌آیند؟

افکار ناکارآمد موجب تحریف رویدادها، تخریب رفتار و ایجاد باورهای جهت‌دار می‌شوند. پژوهشگران و روانشناسان با هدف شناسایی روش تغییر فرایندهای ذهنی ابتدا می‌بایست نظام تفکر را در ذهن و ارتباط آن را با مغر شناسایی می‌کردند. تئوری پردازش اطلاعات در روانشناسی حاصل تلاش محققین برای پرکردن خلا تئوری و عمل در توصیف روش‌ها، الگوها و اصول تفکر انسان است. این تئوری برآمده از روانشناسی شناختی است. در روانشناسی شناختی فرایندهای ذهنی « شناخت » نامیده می‌شوند. در تئوری پردازش اطلاعات برای توصیف و درک مراحل تفکر ذهنی، آن را با عملکرد کامپیوترها و هوش مصنوعی مقایسه می‌کنند و پس از شناسایی بر بهبود کیفیت هر مرحله تمرکز می‌گردد.

مهندسی ذهن به کدام مکتب روانشناسی نزدیک‌تر است؟

در گذر زمان هر کدام از رویکردهای روانشناسی تلاش کرده‌اند کارکردهای رویکرد پیشین را نقض کرده و آن را از اعتبار بیندازند. به عنوان مثال رویکرد روانشناسی رفتارگرا که با اصطلاح شرطی‌سازی به شهرت رسیده است مکتب روانکاوی و تقسیم عملیات ذهن به آگاهی و ناخودآگاه و فیلترهای پردازش اطلاعات در ذهن را بی‌اعتبار می‌شناسد. ذهن در مکتب روانشناسی رفتارگرا همچون لوح سفیدی است که همه چیز را از محیط می‌گیرد. از سوی دیگر دیدگاه شناختی پس از رفتارگرایی پدیدار آمد و رفتار را حاصل تفکر و شناخت می‌داند. تئوری پردازش اطلاعات هم جهت تبیین روش شکل‌گیری تفکر به وجود تعریف شده است. واقعیت آن است که هیچ رویکرد جامعی برای توضیح رفتار انسان تاکنون به وجود نیامده است.

هوش مصنوعی

در آموزش مهندسی ذهن با کمک گرفتن از تئوری پردازش اطلاعات، عملکرد مغز و سیستم عصبی را به سخت‌افزار کامپیوتر تشبیه می‌کنیم. فیلترهای پردازش اطلاعات در ذهن را هم به سیستم عامل و تفکر (آگاهانه یا ناخودآگاه) را به برنامه‌های کامپیوتری تشبیه می‌کنیم. از این راه می‌توانیم با درک فرایند تفکر به شکل‌گیری افکار ناخودآگاه توجه کنیم و با دستکاری مراحل پردازش ذهنی به ایجاد افکار ناخودآگاه جدید بپردازیم. مبانی مهندسی ذهن از آن جهت با تئوری پردازش اطلاعات شباهت دارد که قائل به مراحلی برای تشکیل «شناخت» در ذهن انسان است اما برخلاف تئوری پردازش اطلاعات بر تطبیق دقیق فرایندهای ذهنی با عملکرد رایانه‌ها و هوش مصنوعی تعصب ندارد! تفاوت اساسی دیگری که مهندسی ذهن با تئوری پردازش اطلاعات دارد پذیرش بخش‌های آگاهی و ناخودآگاه در ذهن است که جایگاهی در تئوری پردازش اطلاعات ندارند.

آموزش مهندسی ذهن

در این مقاله که به مبانی مهندسی ذهن می‌پردازد بدون آنکه بخواهیم خود را درگیر بحث‌های تئوریک و نظری کنیم از هرکدام از رویکردهای معتبر روانشناسی آن بخشی که برای طراحی نرم‌افزار ذهن نیاز داریم انتخاب می‌کنیم و به کار می‌گیریم. از دیدگاه مهندسی ذهن مکاتب روانشناسی همچون ابزارآلاتی در جعبه ابزار هستند که هر کدام کارآیی مشخصی دارند. همانطور که دریل، فازمتر و انواع آچار هر کدام برای کاری مناسبند و برای کار دیگری نامناسب، هر یک از مکاتب روانشناسی نیز دارای کاربردهای مناسب و نامناسبی هستند. فردی که بخواهد ذهن و رفتار انسان را تنها با یک رویکرد توضیح دهد  مانند شخصی است که همه کارهای فنی را با فازمتر انجام می‌دهد!

در آموزش مبانی مهندسی ذهن به دنبال جواب سوالاتی مانند این هستیم: چرا و چگونه افکار نگران کننده در ذهن شکل می‌گیرند که ما قادر به توقف آنها نیستیم؟ اگر چه تئوری پردازش اطلاعات به این پرسش پاسخ نمی‌دهد اما چارچوب بررسی آن را فراهم می‌کند. هدف نهایی مهندسی ذهن، خودشناسی است. اگر خودمان و روش فکر کردنمان را بشناسیم به کیفیتی می‌رسیم که در تئوری پردازش اطلاعات «فرا شناخت» نام دارد. یعنی فکر کردن در باره تفکر خودمان. مثلا تفکر درباره معنی کار برای هر یک از ما. چرا اینگونه درباره آن فکر می‌کنیم؟ آیا این فکر به ما در رسیدن به سطح بالاتری از نتایج در زندگی کمک می‌کند؟ چگونه می‌توانیم زیرساخت‌های تولید فکر در ذهنمان را تغییر دهیم که بتوانیم افکار سازنده‌ای که رفتار مفیدی برایمان تولید کنند؟

فراشناخت شامل سه حوزه است: گفتگوی درونی، خودآگاهی و مهارت حل مسئله

زمینه‌های ظهور نظریه پردازش اطلاعات

مهم‌ترین وقایعی که بحث تقدم و تأخیر فکر و عواطف را به پیش کشید آزمایش‌های ادوارد تولمن با مشاهده رفتار موش‌ها در یادگیری مسیر عبور از مارپیچ پر آب  1932 بود. اما ادوارد تولمن که بود؟ 

ادوارد تولمن درجه دکتراى خود را از دانشگاه هاروارد در سال ١٩١۵ دریافت کرد.  پس از سه سال تدریس در دانشگاه نورت وسترن Western North به دانشگاه کالیفرنیا در برکلى رفت. اولین تحقیق آزمایشگاهی او، بررسى رابطه بین معنى و تصویر ذهنی بود. در نتیجه این آزمایش ثابت شد که برخی از معانى پیش از تصویر ذهنی مى‌آیند. در در دانشگاه کالیفرنیا او نظریه خود را تحت عنوان رفتارگرائى هدفمند Behaviorism Purposive معرفی کرد.

ادوارد تولمن یک دهه به انجام آزمایش‌هایی با موش‌ها در مارپیچ پرداخت. تولمن مشاهده کرد حتی زمانی که خبری از غذا نیست موش‌ها مسیر مارپیچ را یادمی‌گیرند . پرسش تولمن این بود: دقیقا چطور؟ این تحقیقات و ادامه آن‌ها از سوی دیگر پژوهشگران به تولید مفهوم «یادگیری پنهان» انجامید. امروزه می‌دانیم یادگیری پنهان در سطح ناخودآگاه روی می‌دهد. آنچه در سطح ناخودآگاه می‌آموزیم مانند نرم‌افزای پنهان بر روی سیستم عامل مغزمان نصب می‌شود. یادگیری پنهان حتی بدون داشتن هیچ هدفی در ذهن اتفاق می‌افتد. از مهم‌ترین مباحث در آموزش مهندسی ذهن مراقبت از فرایندهای ناخودآگاه یادگیری پنهان است.

مارپیچ

اگر این سوال برایتان پیش آمد که پژوهش بر روی موش‌ها چگونه به نحوه تفکر انسان ارتباط پیدا می‌کند می‌توانید این مارپیچ را حل کنید و خودتان نتیجه را ببینید!

آلن تورینگ و پدیده کامپیوتر

آلن تورینگ دانشمند دیگری است که نامش در مبانی مهندسی ذهن به میان می‌آید. او در دهه چهل میلادی مبانی علم کامپیوتر را عرضه کرد و نخستین کامپیوتر را ساخت. بعدها تحقیقات او مبنای مطالعات بعدی در زمینه‌ هوش ماشینی و دفاع از شباهت آن با نظام تفکر انسان قرار گرفت. بعدها در میان سال‌های ١٩۴۶ تا ١٩۵٣ کنفرانس‌هایی برای بررسی شباهت‌های ماشین و انسان و موجودات زنده برگزار شد. تقریبا از اواخر دهه ١٩۵٠رویکرد پردازش اطلاعات به عنوان یک الگوی غالب بر روانشناسی مورد قبول قرار گرفت. اما دانشمند دیگری را مبتکر تئوری پردازش اطلاعات می‌شناسند.

امروزه تئوری پردازش اطلاعات با نام جورج میلر شناخته شده است. او در سال  ١٩۵۶ پژوهش‌هایی بر حافظه کوتاه مدت انجام داد و این نام را به این بخش از حافظه اطلاق کرد. جورج میلر فردی بود که متوجه شد حافظه کوتاه مدت به شکل معینی محدود است. البته جورج میلر تنها به ادامه تحقیقات پیشین پرداخته بود. مفهوم پردازش اطلاعات در آغاز در دهه  ١٩۶٠ از طرف روان شناسی شناختي به کاربرده شد و بیانگر این بود که ارگانیسم انساني روي تجسم‌های دروني و ذهنی خود عملیاتي شبیه کامپیوتر انجام می‌دهند. به این صورت که اطلاعات از لحظه ارائه به حواس در مرحله ورودی تا پاسخ‌هاي رفتاري در مرحله خروجی به طور فعال کد گذاري می‌شود و تغییر شکل و سازمان مي‌یابد.

تورینگ

اگر دانشمندان دیروز، کامپیوترهای امروزی را می‌دیدند چه نظریاتی می‌یافتند؟

دیدگاه پردازش اطلاعات مانند نظریه شناختي – رشدي پیاژه (رواشناس سرشناس رشد)، افراد را به صورت موجودات فعال و کاوشگری در نظر مي‌گیرد که در پاسخ به درخواست‌هاي محیطي، تفکر خودشان را تغییر می‌دهند اما برخلاف پیاژه مراحل رشد وجود ندارد. بلکه فرایندهاي فکري مثل ادراک، توجه ، حافظه، راهبرهاي برنامه‌ریزي و … در تمام سنین مشابه‌ دیده شده‌اند و تنها به درجات کمتر یا بیشتر آشکار مي‌شوند.

بررسی ساختارسیستم پردازش اطلاعات در مبانی مهندسی ذهن

اغلب پژوهشگران پردازش اطلاعات فرض می‌کنند که ما اطلاعات را در سه قسمت سیستم ذهنی پردازش می‌کنیم:

 ١- ثبت کننده حسی register sensory

 ٢- حافظه فعال یا حافظه کوتاه مدت short or working–term memory

 ٣-حافظه بلند مدت memory term-long

ثبت کننده حسی SENSORY REGISTER

نخستین مرحله پردازش اطلاعات، ثبت حسي است.  ابتدا اطلاعات وارد ثبت کننده حسی می شوند، جایی که دیدنی‌ها وشنیدنی‌ها مستقیما بازنمایی شده و برای مدت کوتاهی ذخیره می‌شوند. تقریبا ١تا ٣ ثانیه. هدف اصلی ثبت کننده حسی، حافظه حسی است. محرک‌های ورودی و پردازش در این مرحله مربوط به زمان حال است. محققان معتقدند پردازش اطلاعات در حافظه حسی به سرعت سرسام‌آوری رخ می‌دهد بنابراین پردازش‌ها خودکار هستند و انواع اطلاعات را در کسری از ثانیه در حافظه حسی پردازش می‌کنند.

برای مثال، در هنگام رانندگی با سرعت بالا به محض رویت حیوانات در کنار جاده، پردازش اطلاعات حسی ورودی در مدت بسیار کوتاهی تصویر را به مغز مخابره می‌کند. گویی همزمان با رویت خطر، مغر در جریان قرار گرفته است.

حافظه فعال یا حافظه کوتاه مدت  WORKING SHORT-TERM MEMORY

طول مدت نگهداری اطلاعات‌ در حافظه فعال ١۵ تا  ٣٠ ثانیه است. فرایندهای انتقال اطلاعات در این بخش از حافظه شامل تکرار (مرور) و رمزگردانی (کدگشایی از پیام ارسالی توسط سیستم عصبی) ، سازمان‌دهی اطلاعات شمال تقطیع (تکه‌تکه کردن اطلاعات به قطعات کوچکتر) تاکید بر تفاوت‌ها و شباهت‌هاست. مهم‌ترین ا‌نواع اطلاعات ذخیره شده در این بخش از حافظه شامل شنیداری ، رویدادی ، معنایی است.

رنگ آبی مشخص کننده حافظه فعال است
در این تصویر، رنگ آبی نشان دهنده حافظه فعال است

اعتقاد بر این است که حافظه فعال به عنوان مرکز تفکر آگاهانه که در آن اطلاعات از حافظه بلند مدت و محیط زیست در ترکیب برای کمک به حل مشکلات است. با این حال، حافظه فعال (کوتاه مدت) دارای ظرفیت کوچکی است و قادر به نگهداری اطلاعات زیادی در یک زمان نیست. پژوهشگران پردازش اطلاعات معتقدند کودکان تا حدود ١۵ سالگی ظرفیت حافظه فعال خود را برای اطلاعات شفاهی و تصویری به طور پیوسته افزایش می‌دهند. برای مثال بهبود عملکرد حافظه فعال را می‌توان در آزمون‌های هوش سیال یعنی قابلیت تفکر مستقل از یادگیری، نشان داد.

به اعتقاد روان شناسان رشد کودکان نسبت به بزرگسالان از لحاظ ماهیت و عملیات ثبت حسي ضعیف‌ترند. گمان مي‌رود بزرگسالان از شیوه‌اي بهره مي برند که در آن موارد را قبل از زوال ثبت حسي، به صورت منظم رمز‌گذاری مي‌کنند و سپس آن را به حافظه کوتاه مدت انتقال مي‌دهند. در‌حالي‌که کودکان از چنین شیوه‌هایي برخوردار نیستند و اطلاعات کمتري را به حافظه کوتاه مدت انتقال می‌دهند. برخلاف باور عمومی مردم است که فکر می‌کنند در بزرگسالی دیگر چیزی نمی‌آموزند.

حافظه بلند مدت MEMORY TERM-LONG

 طول مدت نگهداری اطلاعات  در حافظه بلند مدت نا‌محدود است. گنجایش آن هم نا‌محدود است. نوع اطلاعات ذخیره شده :عمدتاً معنایی، تا حدودی شنیداری و دیداری است. حافظه بلند مدت با گنجایش نامحدودش مسئول ذخیره دانش دائمی ماست. اطلاعات در حافظه بلند مدت بر اساس محتوا طبقه‌بندی می‌شوند. مانند طبقه‌بندی کتاب‌ها در کتابخانه‌ها. پژوهشگران معتقدند زمان نگهداری، گنجایش اطلاعات و سرعت پردازش تا اندازه‌ای ناشی از رشد مغز و بهبود راهبردهای ذهنی از جمله توجه، سازماندهی و طبقه‌بندی موثر است.

مهندسی ذهن

لزوم بررسی پردازش اطلاعات در دوره هاي مختلف رشد در مبانی مهندسی ذهن

نظریهای تحولي مبني بر نظام و اصول پردازشگري تعداد زیادي ندارند و اغلب به صورت تلفیقي یا ترکیبي از نظریهای معتبر هستند. براي مثال نظریه‌های که از ترکیب نظام پیاژه با نظام پردازش اطلاعات شکل گرفته بسیاري از مفاهیم اساسی روانشناسی رشد مانند فعال بودن ذاتي کودک، ناپیوستگي رشد، رویکرد سازه محور (منظور سازه‌های ذهنی است که در مباحث بعدی مبانی مهندسی ذهن به آن خواهیم پرداخت) را قبول دارند ولي در نظرات خود نظام پردازشگري داده‌ها و به‌ویژه محدودیت در منابع درون ذهنی را نیز دخالت مي‌دهند.

شناسایی سازه‌های فرایندهای فکری در کودکان ساده‌تر است زیرا اصولا ذهن ساده‌ای دارند و بیشتر غریزی رفتار می‌کنند. به مرور با رشد کودک شاهد پیدایش فرایندهای پردازش اطلاعات هستیم. هر کدام از این فرایندها تا پایان عمر فعال می‌مانند و تنها شدت آن‌ها تغییر می‌کند. بزرگسالی دوران اوج مهارت‌های تفکر و حل مسئله است. در واقع نه تنها هوش و رشد ذهنی کند نمی‌شود بلکه ذهن ورزیدگی بیشتری می‌یابد. واقعا چرا اکثر افراد فکر می‌کنند در بزرگسالی توان ذهنی کاهش می‌یابد؟ پاسخ در نصب ناقص این برنامه‌های ذهنی در کودکی است.

٢ سال اول زندگي: نوباوگي و نوپایي

توجه:

نوزادان ۴ تا ۵ ماهه برای محرک‌های دیداری پیچیده و تشخیص آن به صورت متفاوت از محرک قبلی فقط به ۵ تا  ١٠ ثانیه زمان نیاز دارند. کودکان در سال اول به رویدادهای تازه و گیرا توجه دارند و با انتقال به نوپایی یعنی زمانی که سن آنها را با سال می‌شماریم مثلا یک سال و چهار ماه، روند جذب شدن به چیزهای تازه کاهش می‌یابد اما «توجه مستمر» یا همان تمرکز، بهبود می‌یابد. در سنین بزرگسالی می‌بایست بتوانیم فرایندهای ذهنی کنجکاوانه را مجددا زنده کنیم زیرا زیربنای خلاقیت و نوآوری هستند. این هدف در میان اهداف آموزش مهندسی ذهن است.

حافظه:

١ – باز‌شناسي به معنی تشخیص آنچه قبلا دیده‌ایم یا تجربه کرده‌ایم، ساده‌ترین شكل حافظه است. نوزادان در 3 ماهگی محرك‌های دیداري را به مدت ٢۴ ساعت به یاد مي‌آورند و در پایان سال اول، این مدت به چند روز تا چند هفته افزایش می‌یابد.

2- یادآوري: کودکان در پایان سال اول زندگی می‌توانند رسما به‌یاد بیاورند.

طبقه‌بندي اطلاعات: 

اولین طبقه‌بندی‌ها، ادراكي هستند و برظاهر کلی یا ویژگی‌های برجسته اشیا استوارند ( مثلا پاها برای حیوانات) اما در پایان سال اول طبقه‌بندی‌ها مفهومي مي‌شود مثلا کودک می‌تواند وسا‌یل آشپز‌خانه را با هم دسته‌بندی کند.

دوره اول كودكي: ٢ تا ۶ سالگي

توجه:

در مقایسه با كودكان دبستاني زمان كوتاهی را صرف انجام تكالیف مي‌كنند و برجزئیات تمركز ندارند و به راحتی حواس آنها پرت می شود. به هر حال روند بهبود توجه مستمر ادامه دارد .

حافظه:

١- باز شناسي و یادآوري :

كودكان ۴ تا ۵ ساله در بازشناسي تقریبا عالی عمل می‌کنند اما یادآوري آنها ضعیف است. استفاده از راهبردهای حافظه در كودكان ضعیف است و هنوز مرور ذهنی را نمی‌شناسند.

٢ – حافظه مربوط به تجربیات روزمره : كودكان پیش دبستاني رویدادها را مانند بزرگسالان به صورت سناریوها (متنی ) به یاد مي‌آورند .

٣- حافظه مخصوص رویدادهای مربوط به گذشته یا حافظه زندگینامه‌ای.

بزرگسالان برای فرا خواندن حکایت‌های زنگینامه‌ای کودکان از دو روش استفاده می‌کنند: یکی روش توضیحی و دیگری روش تکراری یعنی بازگویی. کودکان پیش دبستانی که گفتگوی توضیحی را تجربه می‌کنند بعد از یک یا دو سال بعد ماجراهای شخصی سازمان‌یافته و با اظهارات بیشتری بیان می‌کنند.

تفاوت‌های فردی در رشد ذهنی از قبیل محیط خانه، پیش دبستانی ،کودکستان، مهد کودک، رسانه و ابزارهای آموزشی به شکل‌گیری پردازش‌های مفید یا منفی در ذهن کودک و به دنبال آن در بزرگسالی می‌انجامد. از جمله وظایف مهندسی ذهن، بازتعریف و نصب مجدد یا ارتقا نرم‌افزارهای ذهنی مربوط به این فرایندهاست.

فراشناخت METACOGNITION

 زمانی که بازنمایی دنیا ، حافظه و حل مسئله بهبود می‌یابد ، کودکان فکر کردن درباره افکارشان را آغار می‌کنند. فراشناخت یعنی فکر کردن در بارة فکر کردن. به اعتقاد جان فِلاول از دانشمندان تئوری پردازش اطلاعات، فراشناخت، دانش فرد درباره فرایندهاي شناختی ذهن خودش است. او نخستین کسی است که در مورد فراشناخت سخن گفت. اگر بتوانید از وجود یک گفتگوی درونی در ذهن خود آگاه شوید و اگر بتوانید فرایند‌هاي تصمیم‌گیري و حل مسائل را در ذهن خود پیدا کنید فرا شناخت را تجربه کرده‌اید .

فراشناخت

اواسط كودكي‌: ۶ تا  ١١ سالگي

توجه :

در اواسط کودکی ، توجه به سه صورت تغیر می‌کند : گزینشی‌، انعطاف پذیر و برنامه‌دار

بین 6 تا 9 سالگی کودکان براي گزینش اطلاعات از راهبردهاي گوناگون استفاده می‌کنند و عملکرد آنها آشکارا بهبود می‌یابد (میلر و سی یر، 1994) کودکان دبستانی، توجه خود را به صورت انعطاف‌پذیر با درخواست‌هاي لحظه‌اي در موقعیت‌ها تنظیم می‌کنند .چنانچه نظام مشخصی برای توجه گزینشی وجود نداشته باشد و انعطاف بیش از حدی در توجه به مسائل و پدیده‌ها شکل بگیرد و یا حتی برعکس آن انعطاف‌پذیری کمی داشته باشیم در بزرگسالی از پراکندگی افکار، کلید کردن و اسارت توجه بر موضوعات منفی، نامربوط و غیرسازنده در عذاب خواهیم بود.

تعریف برنامه‌ریزي در مبنای مهندسی ذهن عبارت است از فکر کردن پیشاپیش به یک رشته اعمال و اختصاص دادن توجه به آنها. این کیفیت در اواسط کودکی پیشرفت زیادي می کند ( اسکولنیک 1995) چنانچه برنامه‌ریزی توجه بر موضوعات به خوبی در کودک نهادینه نشود در بزرگسالی قادر به اولویت‌دهی نخواهد بود. که نیستیم!

آیا این مقاله را دیده‌اید: مهندسی ذهن چیست؟

حافظه :

همانگونه که توجه با افزایش سن بهتر می‌شود‌، روش‌های تقویت حافظه نیز بهبود می یابند .مهمترین استراتژی تقویت حافظه، مرور ذهنی ( تکرار اطلاعات براي خود ) است که در اوایل سال‌هاي دبستان آشکار می‌شود. از زمانی که افراد با ابزار مرور ذهنی آشنا می‌شوند دیگر هرگز آن را رها نمی‌کنند. همین امروز کدام مطالب تکراری برای خودتان در گفتگوی درونی بازگویی کردید؟ هر چه بیشتر موضوعی را برای خود تکرار کنیم در سطح عمیق‌تری به ذهنمان و ناخودآگاه ما رسوب می‌کند.

این عملکردی است که در کودکی با قصد و غرض – قبولی در امتحان مدرسه – و در بزرگسالی بدون توجه به تأثیر آن بر ذهن و رفتارمان انجام می‌دهیم. گویی توانمندی ذهنی بیشتر و شناخت کمتری را تجربه می‌کنیم!

دومین استراتژی به خاطر سپردن، سازماندهی اطلاعات است. دسته بندي اقلام مرتبط با هم باعث می‌شود یادآوري به نحو قابل ملاحظه‌اي بهبود یابد . از مشکلات بسیار مهم بزرگسال این این است که زمانی می‌دانستند ماهی و دلفین و گوزن در یک طبقه نمی‌گنجند اما امروزه هرچیزی را در کنار موضوع بی‌ربط دیگری در ذهنشان ردیف می‌کنند و نتایج خنده‌دار این طبقه‌بندی معیوب، به شیوه غم‌انگیزی در زندگی‌شان رخ می‌دهد.

در پایان اوسط کودکی ، کودکان استفاده از بسط یا گسترش (elaboration) مفاهیم به حوزه‌های جدید را آغاز می کنند .بسط مفاهیم در کودکان دیرتر ایجاد می‌شود چون به تلاش ذهنی و گنجایش حافظه فعال قابل ملاحظه اي نیاز دارد. بسط در روانشناسی به معنی تعبیر یک خاطره یا پدیده و تعمیم معنی ان به موضوعات دیگر است. به بیان دیگر هر فرایندی که به وسیله آن معنی بخصوصی برای یک رویداد تعبیر شود را بسط می‌نامند. بسیاری از افراد از بسط ناقص و یا نامربوط در ارتباط میان پدیده‌ها و افکار رنج می‌برند. در آموزش مهندسی ذهن، سیم‌کشی جدیدی برای مادربورد نظام تفکر طراحی و نصب می‌کنیم.

میانسالی 40 تا 60سالگی

سرعت پردازش کند می‌شود، برخی از جنبه‌هاي توجه و حافظه کاهش می‌یابد .به این دلیل که بزرگسالان دانش گسترده و تجربۀ زندگی خود را در حل کردن مسایل روزمره زندگی به کار می گیرند، میانسالی دوره گسترش کارآیی ذهنی (شناختی) نامیده می‌شود. در این مرحله حکمت به جای تفکر حل مسئله می‌نشیند.

علت کند شدن قدرت پردازش ذهنی و مغزی در افراد مسن چیست؟ از دیدگاه شبکۀ عصبی (سرلا ،1991) مرگ نورون ها از هم گسیختگی شبکۀ عصبی را به دنبال دارد.

نقد تئوری پردازش اطلاعات:

نقد بزرگی که به تئوری پردازش اطلاعات وارد می‌شود این است که اگر سیستم عصبی مرکزی  CNS مسئول تمامی اعمال و حرکات ما بود، به مغزی بسیار بزرگتر از این که داریم نیاز داشتیم . محققین تئوری پردازش اطلاعات اما براین اعتقادند که انسان ابتدا یک موضوع مانند حرکت یا تحلیل را یاد گرفته و چیزی را در حافظه ذخیره می‌کند که آن را برنامه می‌خوانند . این برنامهT زیربنای اجرای حرکات و تحلیل‌های جدید با حداقل تلاش و سازماندهی است.

به اعتقاد نظریه پردازان پردازش اطلاعات: ما تک‌تک برنامه‌های ذهنی را به صورت مجزا ذخیره نمی‌کنیم بلکه یک برنامه تعمیم یافته در حافظه ذخیره می‌شود که می‌توان از طریق آن هر برنامه عمومی را در وضعیت‌های ویژه تغییر داد و اصلاح کرد. شبیه به آنچه هوش مصنوعی انجام می‌دهد. منتها به شیوه طبیعی. این برنامه کلی را در مبانی مهندسی ذهن به نام سیستم عامل ذهن می‌خواهیم.

این مطلب را هم ببینید: کاملترین راهنمای تشخیص دروغ تشخیص افراد دروغگو 

منابع مقاله مبانی مهندسی ذهن

شعاري نژاد ،علی اکبر ، نظریه هاي رشد در روانشناسی رشد و تکامل انسان ،تهران، انتشارات به نشر

برك ، لورا .اي،(2007).روان شناسی رشد (1 و 2 ) . تهران : نشر ارسباران

ساعتچی، دکتر محمود.(1377). نظریه پردازان ونظریه هاي روانشناسی .انتشارات سخن

دولتی ،دکتر رمضان و خرازي ،دکتر کمال (1375). روانشناسی و علم شناخت. تهران

آقازاده، محرم واحدیان،دکتر محمد (1377).مبانی نظري وکاربد هاي آموزشی نظریه فرا شناخت .تهران : انتشارات نوپردازان – پیوند

کدیور ،دکتر پروین(1379). روانشناسی تربیتی .  تهران :انتشارات سمت

نظریه پردازش اطلاعات شناختی در مشاوره مسیر شغلی 1390، هسینجه، عابدی، ظفری زاده، زره‌پوش.دومین همایش ملی مشاوره

بهرامی، فاطمه و نیک یار، حمیدرضا، 1384، درمان‌های رفتاری فراشناختی اختلالات دوقطبی، اصفهان، انتشارات ملی

Sampson J.P.Peterson,G.W. Lenz,G.P. (2000)Using readiness assessment to improre career services, A cognitive information processing approach,Career development Quarterly,46,146,174

این پست دارای 2 نظر است

  1. علي ناطقي

    بسيار عالي و كاربردي
    دوره مهندسي ذهن هم برگزار ميكنيد؟!

    1. مدیر سایت

      درود بر شما

      جلسات کارگاهی مهندسی ذهن آخرین جمعه هر ماه برای مشترکین ویژه و VIP برگزار می‌شود.

دیدگاهتان را بنویسید

هجده − چهار =